تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر

طراجی-شهری

نام کتاب: تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر

نویسنده:دکتر سید حسین بحرینی ،مهندس بهناز بلوکی،مهندس سوده تقابن

انتشارات:دانشگاه تهران

پیشگفتار

نگاهی به سیما و شکل شهرهای امروز کشورمان به روشنی مؤید این واقعیت است که نحوه شکل گیری شهرهای امروز با آنچه تا قبل از حدود یک قرن پیش وجود داشته، به طور کامل متفاوت است. به عبارت دیگر در برهه ای از زمان، تداوم تاریخی شکل گیری شهرها قطع می شود، نوع جدیدی از شکل گیری شهری، تحت تأثیر و به پیروی عواملی متفاوت از گونه تاریخی، جای آن را می گیرد و به سرعت شکل غالب شهرها را تشکیل می دهد.

به دلیل گسترش و بروز تحولات و پیامدهای ناشی از انقلاب صنعتی در غرب از یک طرف و وجود یک خلاء و سردرگمی عظیم سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و صنعتی در کشور ما از طرف دیگر، آراء، عقاید و نظریاتی که در طی این مدت در سایر نقاط دنیا به ویژه در غرب متناسب با شرایط خاص آنها شکل گرفته و تکوین یافته اند، به کشور ما راه یافته و به طور مستقیم یا غیر مستقیم تأثيرات عظیم و گسترده ای را بر نحوه شکل گیری شهرها بر جای می گذارند. بررسی، تحلیل و ارزیابی عملکرد شهرهای امروزی، از هر جهت ما را به مطالعه و تدقیق در ریشه ها و عوامل مؤثر در این نوع جدید شکل گیری، که به طور عمده همان مراکز تحولات علمی- صنعتی غرب مانند آلمان، اتریش، ایتالیا، انگلستان، فرانسه، آمریکا و کانادا باشند، وا می دارد. در این کشورهاست که نطفه های انقلاب صنعتی بسته شده و بر اثر آن به تدریج تحولات شگرف و بی سابقه ای در همه ابعاد زندگی ساکنان شهرها به وجود می آید.

 انقلاب صنعتی، تغییرات بنیادینی در مفاهیم زمان و فضا ایجاد می کند؛ تغییراتی که کانون های زیستی و نحوه زیست آنها را به طور کلی، چه از نظر کمی و چه از جنبه های کیفی دگرگون می سازد. به پیروی و در نتیجه ایجاد دگرگونی که در آغاز در مجموع مثبت و مفید تلقی می شد، به تدریج آثار منفی صنعتی شدن چهره شهرها را گرفته و دیری نمی گذرد که شهرهایی که زودتر از همه فرایند صنعتی شدن را تجربه کرده اند، برای اولین بار به طور جدی با بحران شهر و شهرنشینی روبه رو می شوند. این بحران به دلیل از هم پاشیدن نظام و ساخت سنتی و کهنه شهر به خصوص در مراکز شهری از یک طرف و ازدحام، شلوغی، هرج ومرج، انواع آلودگی ها، بزرگ شدن بی رویه شهرها، … و سرانجام پایین آمدن کیفیت محیط از طرف دیگر رخ داده است.

شهرسازان و معماران وقت در این کشورها که این وضع را غیرقابل تحمل دیدند، تلاش هایی را در جهت رفع مسایل و مشکلات پدید آمده در اثر صنعت زدگی و مالا نجات شهر پس از انقلاب صنعتی آغاز کردند. این تلاش ها منجر به پیدایش یک سلسله نظریات، تفکرات و اندیشه هایی گردید که به دنبال خود، اصول، روش ها و ضوابط خاصی را جهت اجرا و تحقق اهداف مورد نظر ارائه می داد. بدیهی است این نظریات در چارچوب نیازها، امکانات و مسایل خاص جوامع مذکور و به خصوص در راستای حل مسایل مبتلابه آنان و انطباق هر چه بیشتر و کامل تر وضعیت گذشته با پدیده جدید صنعت و فناوری، شکل می گیرند؛ لکن بنا به دلایلی که گفته شد، این نظریات همراه با علم، صنعت و فناوری نو، جامعه ما را نیز بی نصیب نگذاشته و در طول حدود یک قرن گذشته به شکل های گوناگون شهر، شهرسازی و نحوه شکل گیری و زندگی در شهرهای ما را تحت تأثیر قرار داده است. این نظریات و اندیشه ها در اشکال و قالبهای گوناگون مانند نمونه عالی، مکتب، نهضت،تفکر،نظریه و اصلاح ارائه شده اند. به دلیل حساسیت و اهمیت موضوع، در اینجا به معنا و ویژگیهای هر یک از مفاهیم گفته شده اشاره می شود:

نمونه عالی؛ توماس کان تعریف زیر را برای «نمونه عالی» ارائه داده است: “مجموع اعتقادات، ارزه و و از این قبیل که اعضاء یک جامعه خاص در آنها اشتراک داشته باشند

مکتب: به مجموعه ای منسجم از اندیشه ها، نظریات و تفكراتی اطلاق می شود که با دلایل و توجيهات قانع کننده، قابلیت تعمیم پذیری در فضا و مکان پیدا می کنند، نظیر مکتب تجدد”.

نهضت: مترادف حرکت و جنبش ” و به معنای تلاشی است ابتکاری، در جهت تحقق اهداف خاص و از پیش تعیین شده. نهضت، تفکری را توسط فرد یا افرادی پایه گذاری می کند که اگر بتواند سیر تکاملی خود را متکی بر دلایل قابل قبول طی کند، تبدیل به یک مکتب خواهد شد. نهضتهای متعددی را نیز می توان یافت که به چنین حاد تکاملی نرسیده و لاجرم یا به طور کلی از بین رفته و یا در همان وضعیت محدود خود باقی مانده اند مانند نهضت زیباسازی شهری.

تفکر: فعالیت یا محصولی روشنفکرانه مربوط به گروه یا زمان خاص است.

نظریه: معرفتی که به طور منظم سازمان یافته و در شرایط متفاوت و به نسبت گسترده ای قابل اعمال باشد. به عبارت خاص تر، مجموعه ای از فرضیات، اصول پذیرفته شده و قواعد حاکم بر نحوه عمل که جهت تجزیه و تحلیل، پیش بینی، بیان ماهیت و یا رفتار پدیده خاص تدوین شده باشد، نظریه نامیده می شود.

اصلاح: ایجاد تغییر در جهت بهبود وضعیت را اصلاح نامند. در واقع اصلاح، جنبشی است که برای استقرار شرایط سیاسی و اجتماعی مطلوب، بدون ایجاد تغییرات اساسی تلاش می کند، مانند جنبش باغشهرها.

نظریه های معاصر طراحی شهری علی رغم تفاوت های بارزی که بین آنها وجود دارد، دارای وجوه اشتراک اساسی نیز هستند. این وجوه اشتراک عبارتند از :

هدف نجات شهرها: با توجه به وضعیت بحرانی شهرها پس از انقلاب صنعتی، اقدامات و فعالیت های نظریه پردازان معاصر در عرصه طراحی شهری، به طور کلی بر حل مسایل گوناگون ناشی از استفاده گسترده از صنعت در شهرها، متمرکز بود. زمینه و دلیل شکل گرفتن این نظریه ها را می توان در شهر صنعت زده» جستجو کرد؛ در ادامه به صورت مختصر به خصوصیات این شهر اشاره خواهد شد.

توسعه صنعتی در غرب همراه است با تدوین، تکمیل و رواج سرمایه داری به عنوان یک فلسفه و دستورالعمل کلی زندگی که دین را برای اولین بار در این جوامع صنعت زده تحت الشعاع خود قرار می دهد. ازادی و بی بندوب به مفهوم آزادی در مقابل محدودیت ها)، آزادی برای سرمایه گذاری خصوصی، سودبری خصوصی و مال خصوصی، بدون نگرانی از رفاه اجتماعی، حاکمیت پیدا می کند. آدام اسمیت متفکر این تز بر این اعتقاد بود

که این حرص و طمع در نهایت به تولید هرچه بیشتر کالا در جامعه خواهد انجامید. لیکن تا وقتی این تز به طور مطلق دنبال می شد، یعنی تا حدود ربع سوم قرن نوزدهم، که سعی شد با وضع مقررات شهری و صنعتی به آرامی آلودگی هاو سامانی های ایجاد شده را از چهره شهرها بزدایند، روز به روز ثروتمندان ثروتمندتر و فقرا فقیرتر می شدند.

با توسعه صنعتی، حصارها و محدوده ها شکسته شده و شهر از هر جهت گسترش می یابد. بورس بازی زمین و سمان اوج می گیرد که به نابسامانی عظیم کالبدی در شهرها می انجامد. این نابسامانی کالبدی، همراه با عوامل دیگر، از هم پاشیدگی اجتماعی از یک طرف و نابودی و تخریب منابع و مناظر طبیعی از طرف دیگر می انجامد. بر خلاف گذشته،فاصله پیاده روی دیگر محدود کننده توسعه شهر نیست. مراحل توسعه شهر، شتابی عجولانه تر پیدا می کند. دیگر توسعه خیابان به خیابان، یا بلوک به بلوک صورت نمی گیرد؛ بلکه توسعه راه آهن به راه آهن و حومه به حومه، در هر جهت در امتداد شعاع های منتهی به مرکز شهر، شکل می گیرد.

پس از اتومبیل شخصی، شبکه های حمل و نقل عمومی نیز به نوبه خود به توسعه هرچه بیشتر شهر کمک می کنند. از طرف دیگر اختراع و رواج آسانسور توسعه عمودی در شهرها را به طور روزافزون امکان پذیر می سازد، به طوری که اصطلاح «Sky ‘ s the limit» تکیه کلام معماران وقت شده و بلندتر ساختن، سمبل و نشانه «تجددگرایی» می گردد. در عین حال افزایش تراکم وسایل نقلیه در خیابانها و بالارفتن تراکم انسانی و ساختمانی در شهر، مشکل رفت و آمد را بحرانی تر می کند تا حدی که سرعت در داخل خیابان های شهر، معادل نصف سرعت یک گاری اسبی در ۵۰ سال پیش از آن می شود.

 در خارج شهر، صنعت، امکان زیر کشت بردن زمین بیشتر و افزایش راندمان تولید محصولات کشاورزی را فراهم می آورد که در نهایت به افزایش جمعیت منتهی می شود. این افزایش جمعیت همراه با جابه جایی شتاب زده و انبوه آن، به خصوص به طرف شهرهای بزرگ، مشکلات جدی را برای این شهرها پدید می آورند. تراکم مسکونی به حدی بالا می رود که استاندارد یک خانواده به یک اتاق، در بیشتر شهرهای بزرگ، معمول می گردد. در چنین تراکمی امکان تهویه و نور طبیعی وجود ندارد. برای مثال در بخشی از شهر منچستر برای هر ۲۱۲ نفر، تنها یک توالت وجود دارد.

در اوایل قرن ۱۹ میلادی، وقتی لندن حدود یک میلیون نفر جمعیت دارد در بخش بزرگی از این شهر، آب فقط در زیر منازل موجود بوده و در برخی از محلات تنها سه روز در هفته آب آشامیدنی در دسترس است. گدایی برای آب همچون گدایی برای نان در زمان قحطی، برای طبقات فقیر امری عادی به شمار می رود. ساکنان شهرها به راحتی زباله ها را در کوچه و خیابان رها می کنند و این زباله ها آنقدر آنجا می ماند تا کسی به عنوان کود آنها را حمل کند. خوکها آزادانه در خیابان ها می خرامند، چیزی که قرنها پیش در شهرهای بزرگ منسوخ شده بود. آلودگی و تراکم نیز موجب ازدیاد حیوانات و حشرات مضر و انواع بیماری های خطرناک گردید.

عناصر غالب شهر را معدن ، کارخانه، راه آهن، زاغه ها و محیط های طبیعی تخریب شده ، تشکیل میدهد. کارخانه، مرکز ثقل و عامل هدایت شهر جدید شده و حجم انبوه صنایع،آثار زیست محیطی عظیمی ایجاد می کند. به خصوص بین سالهای ۱۸۲۹ تا ۱۹۰۰ میلادی، تخریب و نابسامانی در شهرهای بزرگ صنعتی غرب، از آنها چیزی شبیه به صحنه نبرد ساخته است.

در این زمان صنعت گرایی افراطی، مهم ترین عامل مؤثر در ایجاد نامطلوب ترین محیط شهری که بشر تا آن زمان دیده بود، به حساب می آید. این محیط جدید شهری را چارلز دیکنز شهر سیاه (ذغالی) نامیده و پاتریک گلس آن چنین توصیف می کند: «زاغه، شبه زاغه، زاغه عالی این سیر تحول و تکامل شهر را نشان می دهد».

با افزایش جمعیت و مهاجرت ها، روستاها به شهر و شهرها به مناطق بزرگ شهری تبدیل می شود. از مقیاس شهر گرفته تا محلات، خیابانها و ساختمان ها، مقیاس ها دچار تغییرات اساسی می گردند. در چنین شرایطی جایی برای برنامه ریزی شهری و ساخت شهر وجود ندارد. آنچه غالب است هرج و مرج و بی نظمی است که با برنامه ریزی آگاهانه و ارادی در مغایرت است.

تضمین مکان صنایع و کارخانه ها، ایجاد مجموعه های مسکونی و حتی تأمین آب و جمع آوری زباله، به طور انحصاری به بخش خصوصی واگذار شده که هدفی جز تأمین سود بیشتر ندارد، زیرا اعتقاد بر این بود که بازار رقابت) آزاد خود به تنهایی جوابگوی کلیه نیازها خواهد بود.

شاید مهم ترین کمکی که ایجاد شهر صنعتی به شهر نمود، عکس العملی بود که نسبت به این محیط و عوامل به وجود آورنده آن، پدید آمد. جان راسکین مقابله با مسئله اساسی تخریب و انحطاط شدید به منظور بازگرداندن هوای تازه، آب سالم، فضای سبز، نور آفتاب و … به شهر را اولین هدف طراحی و برنامه ریزی شهری صحیح می داند. این نیاز آن چنان اضطرار دارد که کامیلو زيته علی رغم توجه و تمایلی که به جنبه های زیبایی شهر دارد، بر جنبه های بهداشتی پارک های شهر اصرار می ورزد. وی این پارکها را «شش های شهر» نامیده و معتقد است که ارزش آنها را با نبودنشان، بهتر می توان احساس کرد.

تلاش برای تغییر این وضعیت از حدود یک قرن پیش آغاز شد و از آن زمان تا کنون فعالیت ها و اقدامات گوناگونی، تحت عناوین مختلف و با هدف نجات شهر صنعتی، صورت گرفته است.

وجود یک نظریه پرداز اصلی: برای ایجاد دگرگونی در وضعیتی که شهر پس از انقلاب صنعتی با آن روبه رو شد، نیاز به متفکران پیشرویی بود که نه تنها به تحلیل وضع موجود و آتی شهرهای آن زمان پرداخته و مسایل، مشکلات و عوامل به وجود آورنده آن را برشمارند، بلکه به ارائه راه حل و الگوهای مطلوب نیز دست یازند. بنابراین، لازم بود که از یک طرف با هر چه نزدیک تر شدن به واقعیت های زندگی، شناخت دقيق و آگاهانه تری نسبت به مسایل شهری و دلایل بروز آنها داشته باشند و از طرف دیگر، با جدا کردن خود از مسایل روزمره و اقدامات آنی و کوتاه مدت، به ارائه راه حل های اساسی و بلندمدت، به منظور دست یابی به شهر مطلوب بپردازند.

قبل از هر چیز نظریه پرداز باید موضوع را از نظر سیاسی، فلسفی و جهان بینی مشخص نموده، چارچوب نظری خویش را درباره عوامل اصلی مؤثر در تعریف و توصیف مسایل و الگوهای مطلوب مورد نظر ترسیم نماید. بدیهی است هر یک از متفکران معاصر تحت تأثیر شرایط محیط خاص خویش و اغلب متأثر از یک یا چند نظریه پرداز | تدوین نظریه خود می پردازند. ولی به هر حال یک دوره تحلیل ذهنی از وضعیت و راه حل های ممکن ” نظریه پردازی محسوب می شود. این تحلیل ذهنی نیازمند خلاقیت، ابتکار و ابداع در یک یا چند زمینه است. همانطور که گفته شد لازم است نظریه پرداز برای مثال از محدودیت های تجدد که راه حل های کوتاه مدت را برای شهرهای خاصی ارائه می داد، چشم پوشیده و به مسایل شهری با دید جامع بنگرد. همچنین می بایست پایه شهر بعد از انقلاب صنعتی و شهر قرن بیستم را با منطق خاص خود درک نموده و مطلوب ترین ساختار و شکل را برای آن ترسیم کند.

 نظریه پردازان سعی می کردند ورای انحرافات و ناهنجاری هایی که نظام اجتماعی غیر انسانی آن زمان بر شهرها تحمیل کرده بود را نگریسته و شهری متکی بر برابری و عدالت اجتماعی، پایه ریزی کنند. آنان می خواستند به قول لوکوربوزیه «قواعد بازی» را کشف کنند: برای تحقق راه حل های واقعی لازم بود که تغییرات اساسی هماهنگی در طراحی شهری، سیاست و اقتصاد جستجو شود. لیکن طبیعی است که دیدگاه ها در هر مورد متفاوت باشد و در این راستا سؤالات اساسی مربوط به ساختار شهر و جامعه مطرح، راه حل های کلان برای حل مسایل بنیادی ارائه و یا تغییرات اجتماعی، سیاسی و ساختاری لازم جهت تحقق اهداف مورد نظر پیشنهاد شود.

از خصوصیات بارز پیشروان متفکر، خوش بینی و امیدواری آنها نسبت به حل مسایل مبتلابه و اعتقاد به این مهم بود که تلاش انسان ها، قادر است مسایل آنان را حل نماید. این متفکران با اطمینان اظهار می داشتند که یک جامعه صنعتی پیشه می تواند محیط شهری مناسب و منطبق با عالی ترین ارزش ها را پدید آورد. این همان هدفی است که کارل مانهایم آن را «ایدئولوژی شهری» نامیده است. بنابراین هدف کلی و واحد این نظریه پردازان، آن بود که شهر مطلوب قرن بیستم، شهری که به بهترین وجه بتواند قدرت و زیبایی فناوری نو و پیشرفته ترین نمونه های عدالت اجتماعی را در خود منعکس سازد، ترسیم نمایند. بیشتر معتقد بودند که بازسازی اساسی شهرها، نه تنها به بحران شهری موجود پایان می دهد، بلکه بحران اجتماعی را نیز ، که به شدت دامنگیر جوامع شده بود، مرتفع خواهد ساخت.

در نظریات تکمیل شده متفکران مذکور، این اعتقاد دیده می شود که زمان آن رسیده است که اصول شهرسازی مورد تجدیدنظر و بازنگری اساسی قرار گیرد. بنابراین در بیشتر موارد بهبود تدریجی شهرها و یا اصلاح و مرمت بافت های کهنه را مردود شناخته، یک محیط شهری به طور کامل متحول و نو را پیشنهاد می کنند.

در این میان به خصوص هاوارد، رایت و لوکوربوزیه، طرفدار یک چارچوب نظری بنیادین جهت بازسازی اساسی به منظور دست یابی بشریت به سطح جدیدی از تمدن بودند. تلاش این نظریه پردازان بر آن بود که شکل مطلوب شهر را برای جامعه صنعتی تعریف کنند که هر کدام این کار را در چارچوب دیدگاه اجتماعی خاص خود، سنن ملی و شخصیت خویش، صورت می دادند. مقایسه طرح های آنها، نشانگر تفاوت های بارزی است که در راه حل های مدنظر هر یک وجود دارد. شایان ذکر است که این تفاوت ها، درست مانند وجوه تشابه و اشتراک بین آنها، از اهمیت خاصی برخوردار است.

داشتن پایه نظری مدون: نهضت ها برای بیان ایده ها، توجیه نظریات و انتقال افکار و عقاید مورد نظر خود به دیگران، نیازمند یک پایه نظری مدون بودند که اغلب در قالب یک کتاب شناخته شده و بحث انگیز منتشر می شد. انتشار چنین کتابی که قاعدتا پس از سالها تفحص و تدبر در موضوع و با تکیه بر خلاقیت، ابتکار و ابداع نظریه پرداز صورت می گرفت، امکان فراگیر شدن نظریات ارائه شده را فراهم نموده، زمینه بحث، تفهیم، رد و یا قبول نظریات را مهیا می ساخت.

چنین است که در سال های پایانی قرن گذشته، کتاب زیته درباره هنر ساختن شهر، بین معماران و شهرسازان وقت به خصوص در کشورهای آلمانی زبان شمال اروپا، به طور کامل شناخته شده است. در نتیجه این شهرت، زمینه محکمی برای درک فضایی بصری موقعیت هر بنا، به عنوان جزیی از کل محیط نسبت به سایر اجزا، در معماران و شهرسازان به وجود می آید.

کتاب زیته هنگامی که در سال ۱۸۸۹م. برای اولین بار منتشر شد، مانند یک بمب، شهرسازی وقت اروپا را دگرگون ساخت. وی در این کتاب وضعیت موجود شهرها را به شدت مورد انتقاد قرار می دهد: خطوط یکنواخت ساختمانها، خیابان های بدون انتها، الگوهای خشک، فضای باز کم؛ همه اینها را زيته معلول کنترل شهر توسط مهندسان غیر شهرساز می داند. در مقابل، وی با دیدگاه زیبایی شناسانه، به شهر نگریسته و بر این باور است که این کار، زندگی در فضاهای عمومی شهر را از نظر ذهنی و احساسی غنی خواهد کرد.

نهضت باغشهرها با انتشار کتاب بسیار ساده ولی بحث انگیز هاوارد در سال ۱۸۹۸م. تحت عنوان «فردا راهی مسالمت آمیز به سوی اصلاح واقعیت یا باغشهرهای فردا، اوج گیری خود را آغاز کرد. انتشار این کتاب بدون شک تأثير عمیقی بر طراحی شهرها گذاشت. لوئیس مامفورد در اهمیت و نقش کتاب هاوارد در پایه گذاری شهرسازی نوین می گوید: «بیش از هر کتاب دیگری در هدایت نهضت شهرسازی تجددگرا و تغییر اهداف آن مؤثر بوده است).

ارائه یک مدل فرضی (نمایشگاه): اندیشه های نظریه پردازان، هرچند به تفصیل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته باشد، لیکن تجسم کالبدی و فضایی آنها در یک مدل فرضی، از نظر برقراری ارتباط با متخصصان و عامه مردم، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نمایشگاه های جهانی تقریبا همزمان با صنعت جدید زاده شدند. این نمایشگاه ها در زمانی به وجود آمدند که تولید دستی جای خود را به تولید ماشینی داد. در این زمان مردم بسیاری از کشورها با حرارت و پشتکار بی سابقه، در پی اختراع ماشین های جدید و روش هایی تازه برای تولید بودند.

این نمایشگاه ها، مجموعه ای از هدف های قرن نوزدهم بوده که در آن زمان هنوز به دقت شناخته نشده بود) و تغییراتی را که در زندگی بشر، در صنعت، در احساس آدمی و در محیط زندگی وی صورت خواهد گرفت، نوید می دادند. این نمایشگاه ها به سرنوشت صنعت وابستگی داشته و خود، جزیی از پیشرفت صنعت بودند. نخستین نمایشگاه صنعتی در سال ۱۷۹۸ در پاریس و پس از آن نمایشگاه بزرگ لندن در ۱۸۵۱، پاریس (۱۸۵۵، ۱۸۶۷، ۱۸۷۸ و ۱۸۸۹) و شیکاگو ۱۸۹۳، پاریس ۱۹۲۳ و مونترآل ۱۹۶۷ تشکیل گردید.

بیشتر نهضت های موفق طراحی شهری معاصر نیز در جریان تکوین و تکمیل خود همانند سبکها و شیوه های معماری یک یا چند بار ایده های خود را در نمایشگاهی به معرض تماشا گذاشته اند. برای مثال لانفان طرح ابتکاری خود را برای واشنگتن دی. سی. در سال ۱۷۹۰م. در پاریس به معرض نمایش گذارده و با استقبال بی سابقه بازدید کنندگان روبرو می شود. در این طرح، به خصوص مقیاس طرح، همه را تحت تأثیر قرار می دهد.

در حقیقت نهضت زیباسازی شهری، با برگزاری نمایشگاه جهانی کلمبیا که در سال ۱۸۹۳م. در ست صورت گرفت، موجودیت خود را به طور رسمی اعلام نمود. طراحان ساختمان های نمایشگاه به این توافق رسیده بودند.

که از یک طرح و الگوی کلی که توسط فردریک المستد. و همکارش هنری کادن تهیه شده بود،تبعیت کنند.با برگزاری این نمایشگاه، طراحان می خواستند، نشان دهند که طراحی شهری مورد نظرشان چه می توانا و با چه بابا. باشا،، همچنین خصوصیات یک شهر مطلوب را به معرض نمایش بگذارند. در سال ۱۹۰۱ و ۱۹۰۲م. قبل از این که با اشهر الورث برای اولین بار در عمل ساخته شود، در دو نمایشگاه پورن ویلا و کا، ہری مدل هایی از باغشهر مورد نظر هاوارد ساخته شده و مورد بازدید علاقمندان قرار گرفت.

برای اولین بار، طرح هایی برای شهر معاصر بر اساس فلسفه ای کاملا نو، توسط معمار سوئیسی، فرانسوا چارل ادوارد رانره در نمایشگاه پاریس در سال ۱۹۲۲م. به معرض نمایش گذاشته می شود. در اینجاست که لوکوربوزیه به جای روی آوردن به طراحی سنتی و استفاده از عناصر گذشته، شهر کاملی را برای سه میلیون نفر بر اساس اصول و مفاهیم جدید طراحی ارائه می دهد. برای بار دوم، سه سال بعد در سال ۱۹۲۵م. نیز، لوکوربوزیه ایده های خود را در طرحی برای مرکز شهر پاریس به نمایش می گذارد. در نمایشگاه جهانی نیویورک در سال ۱۹۳۹م، جنرال موتورز با کمک طراحی نورمن بل گدس مدلی از شهر گسترده تحت عنوان «جهان در سال ۱۱۹۶۰» که پیش بینی می شد بر اثر تعمیم استفاده از اتومبیل به وجود آید، ساخته و در معرض دید تماشاگران قرار داد. پیش بینی گادس با آنچه در واقع اتفاق افتاد تفاوت چندانی ندارد.

تجربه عملی: علاوه بر تهیه و ارائه یک مدل فرضی از نظریه مورد نظر، به کارگیری نظریات در یک چارچوب واقعی ارزش و اعتبار عملی و اجرایی ایده را به مراتب بالاتر می برد. قبل از آن که نظریه بتواند جنبه جهانی و عام پیدا کند، یک تجربه عملی در مقیاس محدود، امکان ارزیابی و اصلاح آن را فراهم می آورد. آزمایش میزان موفقیت نظریات در حقیقت از این مرحله آغاز می شود و در صورتی که نظریات ارائه شده بیش از حد تخیلی و بلند پروازانه باشند، به سهولت در این آزمایش شکست خورده و ارزش آن متزلزل خواهد شد، مانند لچ ورث و ولوين.

گاهی اوقات شکل گیری و سیر تحول اندیشه های خود بر پایه چنین تجربیات عملی قرار گرفته و بنابراین استفاده از نظریات تدوین شده، نتیجه غیر منتظره ای به بار نخواهد آورد. تجارب بازسازی لندن توسط کریستوفر رن” در سال ۱۶۶۶م. طرح شهر واشنگتن دی. سی. توسط لانفان در سال ۱۷۹۱م.، تجربه بازسازی بخش فرسوده شهر پاریس توسط هاسمن ۱۳ بین سالهای ۱۸۵۳ تا ۱۸۶۹م. و بالاخره تجربه های وسیع بازسازی شهرهای جنگ زده پس از جنگ های اول و در جهان با استفاده از مفاهیم و اصول شهرسازی تجددگرا، نمونه هایی از کاربرد عملی نظریات ارائه شده هستند.

در پژوهش حاضر به منظور فراهم آوردن امکان مقایسه و بررسی جنبه های گوناگون نهضت ها و تفکرات شهری معاصر، از یک روش تحلیلی خاص استفاده شده است. به این ترتیب که هر نهضت از جهات شانزده گانه ای که در حقیقت، عوامل و عناصر تعیین کننده نهضت ها به شمار می روند، مورد بررسی قرار گرفته اند. این زمینه ها عبارتند از:

  • ریشه و سابقه نهضت
  • پایه فلسفی، سیاسی، علمی و مذهبی
  • روش و اصول طراحی
  •  عناصر تشکیل دهنده فرم شهر
  •  سیستم ارتباطی
  • کاربری
  • تراکم
  • ارتباط با طبیعت
  • مقیاس
  • چارچوب توسعه
  •  رابطه طراح با استفاده کننده
  •  جنبه های مالی و اداری
  • نمونه های اجرا شده
  • انتقادات
  • امتیازات
  • درس هایی برای طراحی شهری امروز

با توجه به حجم مناسب، تحليل نهضت های مورد نظر در قالب دو جلد ارائه خواهد شد. جلد اول شامل مباحث زیر خواهد بود که گرچه از توالی زمانی دقیقی برخوردار نیستند، لگن تا حدود زیادی در یک چارچوب زمانی کلی قرار گرفته و به طور عمده تحولات مربوط به دوره زمانی اواخر قرن ۱۹ تا حدود دهه ۱۹۷۰م. را دربر می گیرند. به این ترتیب، تقدم و تأخر نهضت های مورد بررسی در این کتاب را به هیچ وجه نباید به عنوان تقدم و تأخر دقیق و قابل تفکیک واقعی این نهضتها تلقی کرد. بدیهی است که در عمل، تداخل و هم زمانی قابل ملاحظه ای بین رویدادهای پیش گفته، البته به میزانی متفاوت، وجود دارد که کاملا طبیعی است:

  • نهضت پارک سازی
  •  نهضت زیباسازی شهری
  •  نهضت باغشهر و نوشهر
  •  مكتب تجدد
  •  هضت کلان پیکر گرایی
  • نهضت متابولیزم ، مگافرم و فرم جمعی
  •  نهضت گروه ۱۰، بروتالیزم و نوبروتالیزم
  •  نهضت نمادگرایی و نشانه شناسی
  •  نهضت رفتارگرایی
  •  نهضت سنت گرایی ، بوم گرایی، زمینه گرایی، معماری بدون معمار و طراحی شهری مردمی
  •  نهضت فراتجدده

سایر تحولاتی که از حدود دهه ۱۹۷۰م. تا کنون در زمینه طراحی شهری روی داده و یا در حال اتفاق است و به طور کلی، زمینه های فکری کنونی طراحی شهری را تشکیل می دهند، در جلد دوم این مجموعه مورد بررسی قرار خواهند گرفت

 

    پاسخ دهید

    آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای اجباری مشخص شده اند*