طراحی داخلی در جهان باستان:رم

طراحی-داخلی

راجع به طراحی داخلی رم چیزهای بیشتری می دانیم، و البته مبلمان رومی از نمونه های قدیمی تر یونانی الهام گرفته اند. از شروع دوره ی مسیحیت به بعد، سبک غالب دکوراسیون غربی، سبک الهام گرفته از یونان باستان رومی ها بوده است. سبک های کلاسیک همگی برگرفته از قوانین ریاضیات و تناسب بودند که علاوه بر معماری کلی ساختمان بر اکثر جوانب طراحی داخلی نیز پیاده می شد.

چیزهایی که از طراحی داخلی رومی می دانیم از دو‌ منبع گرفته شده است: یکی ادبیات، مانند “دانشنامه ی تاریخ طبیعی” از پلینیوس و تاریخ نویسی های سوئتونیوس، و دیگری حفاری ها مانند بقایای قصر طلایی نرون که کمی بعد از سال ۱۵۰۰ پیدا شد، و بقایای شهرپمپئی و هرکولانیوم که در قرن ۱۸ کشف شدند. البته راجب سبک دکوراسیون آن دوره، که بیشتر آن به قرن ۱۸ و احیای کلاسیک که کمی بعد از ۱۷۵۰ شروع شد برمی گردد، تصورات غلط بسیاری وجود دارد. بسیاری از اشیا برنزی مربوط به قدیم، مانند مجسمه ها و هربرنزی که زیر‌خاک‌ نرفته بود مثل سقف معبد کاپیتول، در دوره ی رنسانس برای ساخت اشیا جدید آب شدند؛ زیرا که برنز فلزی کمیاب وگران قیمت بود. کمتر بودن اشیا برنزی باعث ایجاد این سوتفاهم شده که در قدیم استفاده از مرمر شایع تر بوده است، که البته این برداشت مخصوصا در مورد ساخت مجسمه ها اشتباه است. البته گذر زمان و آب و هوا باعث از بین رفتن رنگ بیشتر مرمرها نیز شده است که درعصر کلاسیک معمولا صیغل داده و رنگ آمیزی می شدند. نقاشی های دیواری هرکولانیوم و پمپئی گواه بر این مساله اند. تزئین دیوار در این مکان ها از تقریبا ۱۵۰ قبل از میلاد شروع شد، و در حدود ۸۰ قبل از میلاد گچ ها نیز رنگ می شدند تا شبیه سنگ به نظر برسند. این سبک با عناصر معماری مانند در ها و ستون های صاف دیواری ترکیب می شد. این نقوش به رنگ های زرد، مشکی، ارغوانی و قرمز رنگ آمیزی می شده، و بعضی بخش ها به شکل مرمر درآورده شده اند که نشان از معمول بودن استفاده از روکش مرمر در زمان های پیش تردارد. محیط با استفاده از کف پوش های موزائیکی، نیمکت های فاخر با بالشتک های رنگی و سه پایه و چراغ های برنزی با رنگهای ناب تزیین می شد. نمونه ی این مورد در اتاقک های ویلایی در بوسکورئاله نزدیک پمپئی دیده شده که امروزه در موزه ی متروپولیتان نیویورک نگهداری می شوند.

نقاشی های دیواری رومی ستون ها، طاقچه ها، پنجره ها را با تصویرسازی دقیق مناظر و پیکرها زینت می بخشیده اند. خرابه های نقاشی شده رومی، مانند آن چه در‌ ویلای لیویای رم وجود دارد، پیشروی سبک رومانتیک قرن ۱۸ و ۱۹ در اروپا بوده اند.

می گویند آگوستوس پادشاهی که از ۲۷ پیش از میلاد تا ۱۴ پس از میلاد بر رم حکومت می کرد، رم آجری را تحویل گرفت و به رم مرمری تبدیل کرد! دکوراسیون داخلی امپراطوری رم واقعا قدرت بزرگ جهانی آن را نشان می داد و طبیعتا بیشتر ثروت امپراطوری درآن جا خرج می شد. واردات مرمرهای خارجی مرسوم بوده و دیوارهای آجری با تخته سنگ های صیغل داده شده ی سفید و رنگی پوشش داده می شد. در فضاهای داخلی مجلل و خاص پایتخت از آبسیدین، شیشه ی آتشفشانی استفاده می شده که رنگی سبز تیره یا بنفش مایل به قهوه ای دارد. گاهی نیز از مالاکیت، مرمر سبز، استفاده می شد. از آن جا که تهیه ی ورقه های شیشه ای در آن زمان سخت بود، برای پنجره ها کمتر از شیشه استفاده می شد و در صورت استفاده هم شیشه ها به شکل تکه های کوچک، کلفت و بی رنگ کنار هم قرار می گرفتند. برای نورگیری پنجره ها گاهی از کریستال های بزرگ نیمه شفاف سلنیت که نوعی سنگ گچ است، استفاده می شد.

در برخی خانه های بزرگ تر اتاقی برای نمایش تابلوهای نقاشی روی سه پایه ها اختصاص داده می شد، که به آن “پیناکوتکا” می گفتند. امروزه آثاری از این اتاق ها برجای نمانده، ولی آن چه در‌عوض داریم نقاشی های دیواری هستند که استفاده از آن ها نیز مرسوم بوده و هست. این نقاشی ها معمولا با چیدن تکه های کوچک( ته سرا) سنگ های رنگی (معمولا مرمر)، یا  تکه شیشه های کوچک بر‌روی یک صفحه ی طلایی (برای افزایش قدرت بازتاب)  به تصویر کشیده می شدند. موضوعات نقاشی ها بسیارمتنوعند. بر موزائیک های کف اتاق غذا خوری گاهی تصاویر تکه های غذا شکل داده می شد، گویی که از روی میز افتاده باشند!

مبلمان رومی از سنگ، چوب یا برنز ساخته می شدند. ویلاها به هوای آزاد دسترسی داشتند و استفاده از میز و‌ نیمکت‌های سنگی مرسوم بود. آثاری از مبلمان چوبی بر جای نمانده است ولی لوازم جانبی برنزی مربوط به این مبلمان معروفند. برای نمایش نقره جات ازقفسه ها استفاده می شد. میز ها از چوب های خاص روکش دار با حاشیه های عاجی، برنزی یا نقره ای ساخته می شدند. استفاده ازروکش های از جنس لاک لاک پشت متداول بود. نیمکت های غذاخوری که به جای صندلی استفاده می شدند، با نقره یا برنز صیغل داده شده تزئین می شدند. صندلی ها به همان فرم قدیمی یونان ساخته می شدند و با اینکه استفاده از اثاثیه ثابت هنوز باب نبود، بالشتک ها زیاد بودند.

هنر پرده دوزی از مصر که در آنجا سابقه ی باستانی داشت، به رم آورده شد. پارچه و منسوجات زیادی از رم باقی نمانده، و هرچیز باقیمانده ای نیز در مصر یافت شده که احتمالا ساخت همان جاست. قالیچه های بافته شده بر کتان از مصر‌، و پارچه و قالی از شرق نزدیک واردات می شدند. بهترین و با ارزش ترین قالی ها که احتمالا از نخ طلا و نقره بافته شده بودند، از پرگامون واقع در آناتولی وارد می شدند. از این آثار چیزی نمانده چون همگی سال ها پیش برای استفاده از فلزشان سوزانده شده اند. در رم پرده های نقش دار روی دیوارها نصب می شد و ستون ها با پارچه تزیین می شدند. ابریشم تا زمان ژوستینین در قرن ششم از چین وارد می شد، ولی بعد از آن کرم های ابریشم مخفیانه از شرق آسیا واردات شدند و صنعت مربوط به آن در اروپا پایه گذاری شد.

رومی ها شیشه گران ماهری بودند. شیشه های خانگی برای مصارف کاربردی و دکوری در مقیاس بالا تولید می شدند و برای این کارکارخانه هایی هم تاسیس شده بود. با این حال آینه ها از برنز یا نقره ی جلا داده شده ساخته می شدند، و اگر آینه ی شیشه ای هم وجودداشت بسیار کوچک بود.

مقدار‌ برنز به کار رفته در ساخت انواع و اقسام وسایل خانه بسیار زیاد بود. تکه های کوچک مبلمان مانند چهارپایه، کاملا از برنز ساخته می شدند که از این نمونه ها چیزی باقی نمانده است. ماهی تابه ها در کارخانه ها ساخته می شدند و بعضی از انواع به جا مانده ی آن نقش یک قو مانند یک مارک تجاری کف خود‌ دارند. لوازم روشنایی نیز نقش مهمی در دکوراسیون داخلی داشتند و در مقیاس بالا و تکه تکه ساخته می شدند. در قرن یک پس از میلاد دیگر استفاده از نقره در ساخت اشیایی چون دیس ها باب شده بود. کاسه و ظروف توخالی دیگر معمولا به روش مسگری تزئین می شدند. قلم گری بیشتر برای اشیایی مثل پشت آینه های دستی برنزی استفاده می شد. نقره های عتیقه ارزش بالایی داشتند.

خانه های مهم تر با مجسمه های برنزی از اتروسک یا غارت شده از یونان و مستعمره هایش، زینت داده می شدند. به طور مثال سالن نمایش اسکاروس بیش از ۳۰۰۰ مجسمه ی برنزی داشت. نمونه هایی از مجسمه های رومی در پمپئی یا جاهای دیگر کشف شده است ولی بیشتر آن ها برای مصارف دیگر ذوب می شده اند. تنها یک مجسمه ی برنزی رومی از بدو ساخت تاکنون روی زمین بوده است: مجسمه ی امپراطور مارکوس آئورلیوس سوارکار در رم.

سفالجات جزو اشیا تجملاتی رم باستان محسوب نمی شده اند. اشیایی مانند کوزه ها(آمپوره)، چراغ ها، آجر، لوله و پیرایه های معماری در کارخانه ها ساخته می شدند. ظروف سفالی مورد استفاده ی رومی ها معمولا سطحی قرمز و صیغل داده شده با طراحی های برجسته شبیه نمونه های نقره ای داشتند، و به آن ها تراسیگیلاتا یا ظروف ساموسی گفته می شد( هرچند که فقط در ساموس ساخته نمی شدند). لوازم غذاخوری سفالی هم در کارخانه ساخته می شدند و معمولا اسم سازنده بر روی آن ها حک شده بود. گلدان ها یا کوزه های سفالی ای نیز به تقلید از سبک یونانیان ساخته می شد؛ که شامل اکثر مدل های شناخته شده ی یونانی مخصوصا کراتر(بزرگ، گرد، با دهانه ی گشاد ودسته های کوچک) است. طرح کلی این اشیا مشکی با نقش های قرمز است ، ولی روی آن از نمونه های یونانی بیشتر کار شده است.

مفاهیم طرح ها متنوعند و اکثرا از یونانی ها الهام گرفته شده اند. این مفاهیم به بخشی از الفبای تزئینات کلاسیکی که در احیاهای کلاسیک رنسانس و نئوکلاسیک قرن ۱۸ به کار رفت، تبدیل شده اند. برگ آکانثوس(گیاه پای خرس) شایع ترین این مفاهیم است و از قرن ۵ پیش از میلاد در یونان تا قرن ۱۹ در غرب، کاربرد تقریبا مداومی داشته است. البته طرح آکانثوسی که یونانی ها و بیزانسی ها(رم شرقی) می کشیدند خشک تر و نمونه ی رنسانسی و رومی آن طبیعی تر بوده است. همچنین استفاده از طرح انگور و برگ مو شایع بوده و طرح برگ نخل هم روی مخصوصا کوزه ها به کار می رفته است. درحاشیه ها هم معمولا طرح پیچک، برگ بو، زیتون و گیاه پیچ امین الدوله به انواع مختلف می بینیم. برای تزئین نقش های برجسته هم ازطرح حلقه و تاج های گل، تاب های برگ بو و نوعی طناب پیچ و تاب دار استفاده می شده است. طرح بوته های گل رز با گلبرگ های برابر بسیار استفاده می شد. ریشه ی این طرح از سومر است که استفاده از آن تا به امروز نیز ادامه دارد. طرح های تخم مرغی زبانه دار هم در اصل برای سنگ های حکاکی شده معماری بیرونی استفاده می شدند، ولی به مرور استفاده از آنان به گچ کاری داخلی خانه ها منتقل شد.

طرح شیر، مخصوصا صورت و پنجه ها بسیار محبوب بوده و حتی تا اواخر قرن ۱۹ هم در کوبنده و دستگیره های درها یا مبلمان به کارمی رفته است. طرح حیوانات افسانه ای مرسوم هم شامل شیردال و شیمر (هردو با ریشه ی بین النهرینی) و ابوالهول (مصری وکورینتیایی) بوده است. برای تزئین محراب ها و شمعدان ها از سر قوچ که حیوان مراسم قربانی است، استفاده می کرده اند. رومیان دوره ای نیز از طرح جمجمه و شاخ گاو نر استفاده می کرده اند، ولی این موضوع ادامه نیافته است. عقاب که نماد ژوپیتر است، مفهوم ‌سمبلیک مورد استفاده ی سپاهان رومی بوده است. طرح صورت انسان با حلقه ای از برگ درختان اطراف آن متداول بوده و معمولا ازماسک های تئاتر یا سر مدوسای افسانه ای الهام می گرفته است. طرح سر مدوسا مخصوصا برای تزئین سپرها به کار‌می رفته است. مجسمه ی پیکرهای مرد و زن اوایل فقط به عنوان جایگزینی برای ستون ها استفاده می شدند، ولی بعدها کاربردهای مختلف دیگری نیزپیدا کردند: مثل تزئینات قفسه های با طرح معماری در رنسانس. جوایز و‌ تندیس های قهرمانی مسابقات همیشه محبوب بوده اند. درجشن های قهرمانی رومی، سلاح ها با ترتیبی خاص چیده می شدند و بعد ها بر پایه ای مجسمه ای شکل تراشیده می شدند. به مرور تندیس ها متنوع تر شدند، مثلا در قرن ۱۸ برای مسابقات روستایی جام هایی با طرح بیل، کندو و شن کش ساخته، و برای مسابقات موسیقی از آلات موسیقی استفاده می شد.

یک طرح زینتی شایع دیگر، مخصوصا در خرابه های شهر پمپئی، حاشیه هایی با طرح کوپیدو در حالات و لباس های مبدل مختلف است. محبوبیت این طرح تا قرن ۱۸ هم ادامه پیدا کرد و مجسمه های کوپیدو در حالت های تمثیلی و با لباس های مبدل مختلف مرسوم بوده اند. این طرح روی مبلمان یا به عنوان بخشی از دکور دیوار نیز به کار می رفت.

طرح های دیگری نیز که به همان میزان کوپیدو محبوبیت دارند ولی تا زمان اکتشاف قصر طلایی نرون در ۱۵۰۰ ناشناخته بودند، گروتسک ها هستند(این طرح ها پس ازحفاری ها پیدا شدند و واژه ی “گروتو” به معنی اتاقی حفاری شده با نقاشی های دیواری است). طرح گروتسک های رومی موجودات حیوان یا انسان شکلی بودند و به برگ آکانثوس یا دم ماهی ختم می شدند. پیوسته به این طرح، نقشهای اسلیمی و گل و بوته بوده اند. این نقش ها در ۱۵۱۷ توسط رافائل برای دکوراسیون لوژیای واتیکان احیا، و پس از آن در فرم های مختلف از دهه اول قرن ۱۶ تا اواخر قرن ۱۸ بسیار محبوب شدند.

    پاسخ دهید

    آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای اجباری مشخص شده اند*